brandpunt+

Rapporten

Mensensmokkelaars zijn gewoon op Facebook te vinden

In 2014 kwamen op Sicilië 20.000 bootvluchtelingen Catania binnen. Bijna allemaal via mensensmokkelaars. Het is een lucratieve business. De goed gestructureerde bureautjes hebben veel handelaren in dienst en vragen vluchtelingen soms zelfs duizenden euro’s voor een reis van Centraal-Afrika naar Noord-Europa.

Het zijn absurd hoge bedragen waar families hun hele leven lang voor hebben gespaard. De Italiaanse advocate Paola Ottaviano vindt dat Europese lidstaten mensenhandelaren beter moeten bestrijden. "Mensensmokkel is een Europees probleem", zegt ze in Reporter radio. En het blijkt dat die smokkelaars helemaal niet lastig te vinden zijn. Op Facebook krioelt het van de mensenhandelaren, zo blijkt uit de verhalen van vluchtelingen.

In Reporter Radio volgt de Nederlands-Italiaanse journaliste Gabriella Adèr het spoor van de mensenhandelaren. Binnenkort start er een groot proces tegen de smokkelaars. Giovanni Salvi is de hoofd openbare aanklager. Hij strijdt samen met zeven magistraten tegen ze. De laatste jaren zijn er honderden strafzaken tegen mensenhandelaren en inmiddels zijn er al 150 veroordeeld.

De route

Openbaar aanklager Maurizio Scalia deed grootschalig onderzoek naar een grootschalig netwerk van mensenhandelaren. Zijn rapport bevat veel informatie over hoe de mensenhandelaren werken. Die informatie is verzameld dankzij mensen van de kustwacht. Ook zijn telefoongesprekken opgenomen en via Google Maps zijn de genoemde plekken van die smokkelaars opgespoord. De geavanceerde bureautjes regelen de hele transfer vanuit Centraal-Afrika richting Sicilië en vervolgens naar Noord-Europa. Nederland, Duitsland, Zwitserland en Zweden zijn populaire bestemmingen. Er twee soorten mensensmokkelaars. Je hebt de grote organisatoren en de kleine handelaren. Die laatsten begeleiden de overtocht of zorgen dat de vluchtelingen op het vaste land in Italië verder kunnen doorreizen. Daarnaast spelen de 'bemiddelaars' een grote rol. Zij werken op basis van commissie, maar het grootste deel van het bedrag gaat uiteindelijk naar de organisatoren.

"Smokkelaars behouden hun werk zolang lidstaten hun grenzen dichthouden"

Abdel Fateh (32) kwam zelf vier jaar geleden vanuit Eritrea via Libië naar Catania. Nu werkt hij als vrijwilliger om vluchtelingen te helpen. Hij vreest dat vluchtelingen in de handen van mensensmokkelaars blijven vallen zolang Europese lidstaten hun grenzen dichthouden. Eenmaal in Italië kunnen de vluchtelingen met moeite doorreizen. Ze worden tegengewerkt door de autoriteiten en als ze het toch op eigen houtje proberen worden ze vaak gesnapt in de trein omdat ze geen paspoort hebben. Zo gebeurt het dat ondanks dat een treinreis goedkoper en veiliger is, vele vluchtelingen smokkelaars nodig hebben om de doorreis naar Noord-Europa te maken. Ze vragen daarvoor vaak zo'n duizend euro.

Om smokkelaars te ontwijken helpt Fateh de vluchtelingen op weg. Bijvoorbeeld door te helpen het contact te leggen in het land waar de vluchteling naartoe wil. In sommige gevallen hebben ze daar een kennis of een familielid die kan helpen of zelfs geld kan opsturen.

De Syrische vluchteling Abdul Mashin had niet de mazzel iemand als Fateh tegen te komen. Hij regelde zijn vlucht op eigen houtje en betaalde 20.000 euro aan een corrupte advocaat. Om Syrië uit te komen, moest hij ook nog een taxichauffeur bereid zien te vinden om de grens bij Libanon over te steken. Hem betaalde hij nog eens 5000 euro. Eenmaal aangekomen in Egypte krijgt hij geen verblijfsvergunning. Hij besluit verder te reizen. Via Facebook komt hij gemakkelijk veel mensensmokkelaars tegen. Ze willen allemaal vooraf betaald worden, maar uiteindelijk vindt hij een smokkelaar via de ouderwetse manier. De enige smokkelaar die hij niet vooraf hoefde te betalen kwam via de vader van een vrouw van een vriend de in Egypte een koffiehuis runt. Die vriend houdt het geld in bewaring totdat Abdul veilig in Italië is aangekomen. Met de Syrische Abdul is het goed afgelopen, maar het had niet veel gescheeld of hij was tijdens zijn overtocht gestorven.

“We waren er van overtuigd dat we gingen sterven”

"De stank van de wc die niet doorliep deed me denken aan de Syrische gevangenis. Ik werd zeeziek. Twee dagen lang sliep ik, werd wakker, gaf over en viel weer in slaap. Na twee dagen was het water en voedsel op. Ik herinner me tot op de dag van vandaag het gehuil van de kinderen. We dronken zeewater om nog iets te drinken. Daarvan kregen we een schorre keel en we konden niet meer spreken. Na acht dagen begaf de motor het. Op dat moment waren we overtuigd dat we gingen sterven. Maar plotseling cirkelde er een vliegtuig boven ons hoofd, Italianen. Daarna kwamen marineschepen en andere schepen. Toen we gered waren vroeg ik aan de Italianen: “Niemand wist waar we waren, hoe hebben jullie ons gevonden?” De Italianen bleken op de Libische radio gehoord te hebben dat de Libische marine een schip ging aanvallen, ons schip. De Italianen besloten polshoogte te gaan nemen en troffen ons aan."

Martelpraktijken deed Abdul besluiten Syrië te verlaten

Eenmaal in Italië probeert Abdul met de trein naar Nederland te reizen, maar ze worden in Frankrijk gesnapt en teruggestuurd. Een smokkelaar brengt hem uiteindelijk voor 50 euro in Nice. En dan heeft hij geluk. Samen met een vriend met wie hij reist komt hij een Arabische man tegen die uiteindelijk toestemt om de jongens naar Brussel te rijden. Uiteindelijk belandde Abdul in het AZC in Ter Apel. Zijn verhaal werd nageplozen en hij kreeg een verblijfsvergunning voor 5 jaar. Om de tijd te doden teelt hij groente op het veld achter het asielzoekerscentrum. Ook praat hij veel met Nederlanders om de taal te leren. Het was nooit zijn bedoeling om zijn thuisland te verlaten, maar na martelingen van hem en zijn familieleden besloot hij te vertrekken. Hij mist zijn familie iedere dag.

Update maandag 22 juni: Europese marinemissie wil mensensmokkelaars aanpakken

De Europese Unie heeft besloten om mensensmokkelaars met een speciale marinemissie aan te pakken. De speciale eenheid moet de werkwijze van mensensmokkelaars in kaart gaan brengen. In eerste instantie zal de missie bestaan uit extra bewaking van smokkelnetwerken met duikboten, patrouille-helikopters en drones. Ook is het de bedoeling om later ook smokkelboten te vernietigen en mensenhandel in Libië aan te pakken. De marinemissie start naar verwachting al volgende week in internationale wateren en in het internationaal luchtruim, totdat ook toegang wordt verleend tot Libisch zeewater gebied.