brandpunt+

Tips

Hoe herken je signalen van Münchhausen by proxy in eigen omgeving?

Een kind dat zestien verschillende pillen slikt die het helemaal niet nodig heeft. Of een kind dat in een rolstoel zit, terwijl het gewoon kan lopen. Er zijn jaarlijks 40-60 officiële meldingen van verzorgers die ervan verdacht worden hun kind bewust ziek maken, ook wel bekend als het Münchhausen by proxy-syndroom (MBPS). Sommige experts schatten echter dat er veel meer gevallen zijn waar de instanties niet van op de hoogte zijn. En dus benadrukken zij het belang van het herkennen van de signalen.

In het geval van MBPS gelooft de verzorger, in naar schatting 75 tot 90 procent van de gevallen is dit de moeder, dat het kind ook daadwerkelijk ziek is. Deze zogenoemde ‘fantasiemoeders’ zijn op zoek naar aandacht van medisch specialisten en van mensen uit de omgeving.

Voor het geld

Volgens kinderarts E.M. van de Putte, tevens eindredacteur van het Medisch handboek kindermishandeling, zijn er ook ouders die om andere redenen dan aandacht hun kind ziek maken. “Er zijn gevallen bekend van verzorgers die psychotisch zijn of het doen omdat ze geld aan een ziek kind kunnen verdienen. Er was een tijd dat als je maar genoeg diagnoses kreeg, je aansprak kon maken op een heel ruim persoonsgebonden budget.”

De term Münchhausen by proxy is afgeleid van het Münchhausen Syndroom (MS), ontleend aan baron Von Münchhausen. Deze ruiter uit de achttiende eeuw vertelde fantasierijke verhalen over zijn avonturen op het slagveld. In de medische wereld werd de diagnose MS sinds 1951 gesteld als een persoon symptomen verzint of falsificeert om zich ziek voor te kunnen doen. De toevoeging ‘by proxy’ (MSBP) betekent dat het falsificeren van de symptomen bij een kind wordt gedaan door iemand die dichtbij het slachtoffer staat.

Medici spreken sinds 2002 van Pediatric Condition Falsification (PCF) als bij een kind wordt vastgesteld dat er sprake is van gefalsificeerde symptomen. Er zijn dus verschillende motieven bij een verzorger om PCF te veroorzaken. In het geval van Factitious Disorder by Proxy (FDP) geldt dat de ouder het doet om aandacht te krijgen. In het geval van MBPS betekent het dus dat er sprake is van zowel PCF, als FDP.

Moeilijk te signaleren

Omdat de verzorger gaat geloven in de eigen fantasie van het hebben van een ziek kind, is het volgens experts voor professionals heel moeilijk te signaleren en te herkennen. Eenmaal gediagnosticeerd, blijkt het vervolgens in de praktijk moeilijk om de veiligheid van de slachtoffers op de lange termijn te waarborgen. Een kwalijke zaak zo laat Patries Worm, vertrouwens- en kinderarts bij Veilig Thuis weten.

Worm, die promoveert aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam op PCF, onderstreept het belang dat mensen MBPS herkennen en weten wat ze dan kunnen doen, ook als ze twijfelen. Volgens Putte, werkzaam in het Wilhelmina Kinderziekenhuis en voorzitter van het Landelijk Expertise Centrum Kindermishandeling (LECK) is wel bekend hoe te handelen, maar is er met name sprake van handelingsverlegenheid bij professionals. “Het gaat er vooral om dat je als dokter hier aan dúrft te denken en er vervolgens ook naar durft te handelen. Veel professionals zijn bang dat ze een valse beschuldiging maken.”

Signalen

“Bij onverklaarde ziektebeelden is het van belang om MBPS/PCF in de differentiaal diagnose (andere mogelijke oorzaken voor de ziekte) te plaatsen,” legt Worm uit. Naast de onverklaarbare ziektes kan het alarmerend zijn als het verhaal van de moeder niet overeenkomt met wat feitelijk wordt waargenomen.

“Denk aan een kind dat volgens moeder alleen sondevoeding kan verdragen en toch druiven eet op school. Je moet ook letten op vermindering in klachten wanneer het kind niet bij de verzorger is. Ook (abnormaal) schoolverzuim kan een teken aan de wand zijn. Het zogenaamde ziekenhuis shoppen, van specialist naar specialist gaan, is opvallend."

Professionals binnen het ziekenhuis

Mensen die werkzaam zijn in het ziekenhuis kunnen een vermoeden van MBPS/PCF inbrengen in de werkgroep kindermishandeling die ieder ziekenhuis heeft. Ook als je het niet zeker weet of alleen een onderbuik gevoel hebt.. Dit kan zo nodig anoniem. Je kunt een melding doen, maar je kunt ook eerst advies inwinnen. Ze kijken altijd of ze een onderbuik gevoel met feiten kunnen onderschrijven. In de werkgroep zit altijd een vertrouwensarts.

Professionals buiten het ziekenhuis

Professionals buiten het ziekenhuis die met kinderen werken, kunnen Veilig Thuis op het nummer 0800 2000 bellen en dienen expliciet te vragen naar de vertrouwensarts. Je kan ook hier eerst om advies vragen alvorens over te gaan tot een officiële melding.

Naasten in de omgeving

Mensen die vermoeden dat een kind uit hun omgeving opzettelijk ziek wordt gehouden door een verzorger kunnen ook (anoniem) bellen naar Veilig Thuis en eveneens vragen naar een vertrouwensarts. Er kan ook contact worden opgenomen met de Stichting Overlevers Münchhausen by proxy (Stompb). Dit is een laagdrempelige vrijwilligersorganisatie die uiteindelijk ook kan doorverwijzen naar professionals.

Op initiatief van het Openbaar Ministerie is er inmiddels een werkgroep Münchhausen by proxy in het leven geroepen om te zorgen dat er wel beleid komt. Doel is ook het maken van samenwerkingsafspraken tussen het Openbaar Ministerie, de politie, de raad voor de Kinderbescherming en de vertrouwensartsen.