brandpunt+

Recap

De missie van De Vegetarische Slager: de hele bio-industrie overbodig maken

Arja van den Bergh

Nu terug te kijken op onze site: de ideële missie van Jaap Korteweg, a.k.a. De Vegetarische Slager, een boerenzoon met een neus voor (vlees)zaken.

“Al die boeren met varkens- en kippenstallen,” vraagt onze presentator Henk van der Aa voorzichtig, “die hebben eigenlijk geen toekomst meer?” Je zou een genuanceerde reactie verwachten, maar Jaap Korteweg is helder: “Dat hoop ik”, antwoordt hij. Jaap is negende generatie boer en kent de dynamiek van de landbouwsector als geen ander: zijn opa was fokker van trekpaarden. Dat beroep stierf uit door de komst van de machine. Jaap weet dus precies hoe moeilijk het is als er plots geen behoefte meer is aan een ambacht, kent de keerzijden op zijn duimpje.

Toch wenst de man achter De Vegetarische Slager de veehouderij hetzelfde toe. Zijn droom? Dat we geen enkel dier meer nodig hebben voor onze vleesproductie. Met het oog op dierenwelzijn, maar ook vanwege dat vermaledijde klimaat: de uitstoot door de landbouwsector wordt voor 90 procent veroorzaakt door de veehouderij. En die productie stokt niet, omdat wij volgens het Planbureau voor de Leefomgeving nog altijd 75 kilo per persoon per jaar schijnen weg te kauwen.

U vraagt, wij slachten. 

De uitstoot van de totale veeteelt – achttien megaton CO2 – is ongeveer evenveel als die van ál ons autoverkeer
Planbureau voor de Leefomgeving

"Nederland wordt duurzaam", staat in het regeerakkoord van ons nieuwe kabinet. Maar wie gaat hier voor zorgen? Terwijl de klimaatdoelen van Rutte III op weinig enthousiasme kunnen rekenen of zelfs worden bestempeld als regelrechte missers, komen de echt kansrijke maatregelen misschien wel van mensen zoals jij, ik, of Jaap Korteweg.

De komende weken zoeken we deze mensen op in onze serie De Klimaatkantelaars. Daadkrachtige mensen die, hoe groot de uitdaging ook lijkt, maar één missie hebben: Nederland écht duurzaam maken. Niet morgen, maar vandaag.

Want hoe zit het eigenlijk precies met een van 's lands grootste vervuilers, de intensieve veeteelt? Om de Parijse klimaatdoelstellingen in 2030 te halen, dient de veestapel met ongeveer 40 procent te krimpen. Jawel, de veestapel is nog altijd te groot; de voedselsector is verantwoordelijk voor maar liefst een kwart van de Nederlandse CO2-uitstoot. 

De cijfers zijn op z’n zachtst gezegd duizelingwekkend. Zo slachten we jaarlijks ruim 617 miljoen dieren, voornamelijk kippen. Terwijl je, als je op een willekeurige dag alle stallen afgaat, ongeveer 108 miljoen kippen, 12,5 miljoen varkens en 4 miljoen koeien telt – verre van die 600 miljoen slachtingen.

Hoe dat kan? Let maar op: 50 van die 108 miljoen zijn specifieke vleeskippen, waarvan de meesten niet langer dan 40 dagen in leven blijven. Houd je er rekening mee dat één pluimveehouder acht slachtrondes per jaar heeft, dan zit je al op (50 x acht =) 400 miljoen. Tel daar nog wat leghennen, zogenaamde ‘ouderdieren’ en een paar miljoen koeien en varkens bij op, et voìla: meer dan 600 miljoen geslachte dieren per jaar. 

We kunnen zonder vlees, als de vervanger qua smaak en structuur maar zo veel mogelijk op vlees lijkt
Jaap Korteweg

Afgezien van deze slachtcijfers, verbruikt de veehouderij buitensporig veel water, heeft het wereldwijd veel ruimte nodig voor de verbouw van veevoer en zitten we opgescheept met een mestprobleem. Maar het grootste probleem? Dat we met onze vleesproductie te veel broeikasgassen uitstoten. De uitstoot van de totale veeteelt – achttien megaton CO2 – is ongeveer evenveel als die van ál ons autoverkeer. 

Minder vlees eten is een effectieve manier om die uitstoot tegen te gaan. Maar kunnen we wel helemaal zonder? Ja, zegt Jaap Korteweg, mits de vervanger qua smaak en structuur zo veel mogelijk op vlees lijkt. Aan het woord geen flierefluitende dagdromer: Korteweg draait inmiddels 12 miljoen euro omzet met zijn 'Vegetarische Kipstuckjes' en andere plantaardige producten en lijkt zelfs de vleesindustrie te overtuigen van een vleesloze toekomst. 

Toch klinkt er ook kritiek op zijn methode. Zo werpen we in de uitzending op dat plantaardig vlees deels van soja is gemaakt; niet de meest milieuvriendelijke optie. Want worden daar niet hele jungles voor platgebrand? Gelukkig niet, zegt Jaap: "Sojavelden worden voornamelijk aangelegd om de groeiende kippen- en varkensstapel te voeden. En voor plantaardige worst heb je maar één derde van de soja nodig die je nodig hebt om een varken te voeden – dat uiteindelijk eindigt als worst."

Het zijn inmiddels drukke tijden voor de ondernemende boer. Zijn vegetarische 'slachthuis' wordt over een paar maanden geopend. Daarnaast is er een heuse wachtrij voor het project waar Korteweg met onder andere de Universiteit van Wageningen bij is betrokken: het eerste wereldwijde initiatief dat onderzoek doet naar plantaardige alternatieven voor vlees. Internationale partners uit de hele keten doen mee: van bedrijven die kippenslachtmachines maken en nu werken aan een plantaardige variant, tot een beursgenoteerd bedrijf als Unilever, hofleverancier van de populaire Unox-rookworst. "Een heel groot Nederlands product, echt een icoon", knikt Jaap, om vervolgens te beloven dat zíjn rookworst er dit jaar nog komt. 

Er moet een hoop gebeuren om 'nepvlees' van dezelfde smaak en structuur te voorzien als the real deal. Hoe gaat Jaap vleesminnend Nederland aanzetten tot een plantaardige revolutie om zowel dier als klimaat buiten schot te houden? Wat drijft onze eerste Klimaatkantelaar? Je zag 't donderdag 1 februari om 20:25 uur op NPO2 - of gewoon hieronder, natuurlijk.