brandpunt+

Veiligheid versus vrijheid

Slaan we door in antiterrorisme-maatregelen?

Jonathan IJdis

Justus Cooiman

De afgelopen jaren is een flink aantal maatregelen genomen om terrorisme op Nederlandse bodem tegen te gaan. Twee wetenschappers en twee strafrechtadvocaten waarschuwen voor een averechts effect. Komt de rechtsstaat in gevaar?

Door strengere wetten is er inmiddels minder verdenking nodig om iemand vast te zetten die in verband wordt gebracht met terrorisme. De overheid mag zo iemand ook langer vasthouden. En de mogelijkheden zijn ook behoorlijk uitgebreid om iemand die nog niet daadwerkelijk iets heeft gedaan, toch vast te zetten (bijvoorbeeld iemand die van plan is om naar Syrië te gaan).

Maar deze verruiming van bevoegdheden geldt zeker niet alleen voor het strafrecht. Alleen al in februari van dit jaar zijn er nog drie wetten aangenomen in de Eerste Kamer of in de Tweede Kamer als maatregel tegen terrorisme. De eerste wet schept de mogelijkheid voor de overheid om zonder voorafgaande tussenkomst van de rechter gebiedsverboden op te leggen, of te bepalen dat iemand Nederland niet meer mag verlaten. De tweede wet regelt – ook weer zonder voorafgaande tussenkomst van een rechter – de intrekking van het Nederlanderschap in het belang van de nationale veiligheid. De derde wet kent extra bevoegdheden toe aan de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, zoals het grootschalig aftappen van internetverkeer.

Ondertussen zijn er verschillende partijen in de Tweede Kamer die de genomen maatregelen nog lang niet ver genoeg vinden gaan. In het politieke debat worden voorstellen gedaan als het preventief vastzetten van alle (potentiële) Syriëgangers door de overheid zonder dat daar een rechter aan te pas komt, het sluiten van de grenzen, en omkering van de bewijslast: je moet bewijzen dat je niet schuldig bent.

Het mag duidelijk zijn dat er vaak politieke meerderheden zijn voor nieuwe maatregelen. Toch is er ook regelmatig kritiek. Onder meer van wetenschappers en advocaten.

De grote lijn in het verhaal van de door ons benaderde wetenschappers en advocaten is: het tijdsklimaat is in rap tempo aan het veranderen. Ze spreken van ‘risicostrafrecht’ en ‘veiligheidsdenken’. De grenzen worden opgerekt en dat kan gevaarlijk zijn.

Wat is dat gevaar precies? Soms bereik je nou net wat je hoopt te bestrijden. De maatregelen zijn grotendeels gericht op een groep die al het gevoel heeft door de samenleving te worden uitgekotst. Door die groep nog meer in de hoek te zetten en ze bijvoorbeeld ten onrechte aan te houden, zorg je ervoor dat ze zich geen onderdeel voelen van de samenleving, en juist (verder) radicaliseren.

Ook bestaat het gevaar dat de rechtsstaat wordt aangetast. Het komt volgens de strafrechtadvocaten nu al voor dat er mensen worden vastgezet terwijl ze onschuldig zijn. Vooral mensen die moslim zijn of extremistische vrienden hebben, ervaren dit onrecht. Maar volgens de advocaten zal op den duur iedere Nederlandse burger het gaan merken.

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

De wetenschappers:

Bibi van Ginkel is als Senior Research Fellow verbonden aan Clingendael en aan het International Centre for Counter Terrorism. Haar expertisegebied is 'security and terrorism'.

Daan Weggemans is als onderzoeker verbonden aan het Institute for Security and Global Affairs en aan het International Centre for Counter Terrorism. Hij schreef onder meer samen met Beatrice de Graaf: ‘Na de vrijlating. Een exploratieve studie naar recidive en re-integratie van jihadistische ex-gedetineerden.'

De advocaten:

Bart Nooitgedagt is partner bij advocatenkantoor De Roos & Pen in Amsterdam en voormalig voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. Hij staat vele verdachten van terroristische misdrijven bij.

André Seebregts is medeoprichter van het Advocatenkantoor Seebregts & Saey in Rotterdam. Ook hij staat vele verdachten van terroristische misdrijven bij.

In deel 2 kijken we met deze wetenschappers en advocaten naar specifieke maatregelen, zoals het creëren van aparte terrorismeafdelingen binnen de gevangenis.