brandpunt+

Precap

Hoe deze gemaskerde Polen strijden voor schone lucht

Annemieke Ruggenberg

Het heeft iets dreigends, zo’n stofmasker. Maar in Krakau zijn ze onderdeel van het straatbeeld geworden. De lucht in de stad is zes keer zo vies als EU-wetgeving voorschrijft. Ewa Ciesielska richtte de groep ‘Masked People of Krakow’ op. Een protestbeweging van gemaskerde gezichten met maar één eis: schone lucht om te kunnen ademen.

Ewa gaat bijna nooit zonder masker de straat op. Zeker niet tussen oktober en april, wanneer de lucht in haar stad Krakow het slechtste is. “Het is een schande dat het nodig is,” zegt ze. “Maar we willen niet riskeren dat nóg een gezinslid zware astma ontwikkelt.” Ewa is geboren en getogen in Krakau en werkt als recruitment specialist. Haar man Christian is Canadees en verhuisde voor de liefde naar Polen. Daar betaalde hij een hoge prijs voor. Na vijf jaar in Krakau ontwikkelde hij zware astma - volgens artsen een direct gevolg van de slechte lucht. ‘Sporten gaat niet meer, dat resulteert in een hoestbui. De fijnstof heeft mijn longen zo aangetast dat ik mijn leven erop aan heb moeten passen.’

De veroorzakers van de dikke gele waas boven de stad zijn kool, hout en afval waarmee wordt gestookt. Veel Krakauers willen wel milieuvriendelijker stoken, maar kunnen het gewoonweg niet betalen. Alternatieven zijn twee maal zo duur. Ook de grote hoeveelheid tweede of zelfs derdehands auto’s die van West naar Oost-Europa worden versleept, maken de lucht er niet schoner op. De vele kolencentrales in de stad – die in een dal ligt – houden de Krakau in hun greep.

Ewa met masker
Ewa met masker

“Sinds we hier vijf jaar geleden zijn gaan wonen, hebben we vaak last van onze longen,” vertelt Ewa. “Onze oudste dochter hoest veel en de jongste heeft het vaak benauwd.” Dus richtte Ewa richtte een protestgroep op. Onder de naam ‘Masked People of Krakow’ vragen zij en honderden andere stadsgenoten aandacht voor het smogprobleem. “We hebben de overheid aangeklaagd en eisen meer maatregelen zodat we onze gezondheid kunnen beschermen. Als groep krijg je sneller wat gedaan.”

Volgens de World Health Organization zit Krakau zes keer boven de norm van wat als gezonde lucht wordt beschouwd. Op twee Bulgaarse steden na heeft Krakau de meeste fijnstof in de lucht. Fijnstof in de lucht wordt gemeten in microgram per kubieke meter. Ter vergelijking: In Rotterdam en Amsterdam – waar de lucht in Nederland het slechtste is – wordt regelmatig 50 microgram gemeten. Bij 70 gaat er een smogalarm af. In Polen pas bij 300. In de winter in Krakau zitten de metingen standaard boven de 100. Inwoners zoals Ewa’s collega maskerdrager Aleksandra nemen daarom het heft in eigen had. Aleksandra installeerde een eigen zuiveringssysteem in huis. “Zo is de lucht in huis tenminste schoon genoeg,” zegt ze. Een paar jaar geleden schafte ze een masker aan. “Ik vind het vernederend om er een te moeten dragen, maar ik moet mezelf toch beschermen.” 

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

De lokale overheid in Krakau nam een ‘smog-ambtenaar’ in dienst, die ervoor moet zorgen dat inwoners overgaan van stoken van de meest vervuilende soort kool op betere alternatieven. Ze willen vergoedingen beschikbaar stellen voor overstappers. Het aantal huishoudens dat deze meest vervuilende koolsoort brandt, is de afgelopen jaren gedaald. Volgens Ewa een druppel op een gloeiende plaat. "Het kost heel veel moeite om uit te vinden of en welke vergoeding mensen kunnen krijgen als ze overstappen op iets beters. Velen zien er het nut niet van in. Er zijn meer radicale maatregelen nodig."

In 2019 wil de lokale overheid het verbranden van kool en hout verbieden. Volgens Ewa een goed begin.

Hieronder kunt u de volledige uitzending over de gemaskerde strijd tegen fijnstof in Krakau bekijken: