brandpunt+

Podcast

Er ging aardig wat poen om in het Oekraïne-referendum

Laura Klompenhouwer

In onze allereerste onderzoeksjournalistieke podcast hoor je hoe we het geldspoor van het referendum volgen. Hoeveel geld is er nu eigenlijk uitgegeven?


Weet je nog, het Oekraïne-referendum van vorig jaar? Die verkiezing die geen verkiezing was, maar ook weer wel. Officieel was het referendum een burgerinitiatief, ‘van het volk voor het volk’. Burgers mochten hun stem uitbrengen over of ze voor of tegen het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne waren. Maar hoeveel geld is er uiteindelijk besteed om kiezers over te halen om te gaan stemmen?

De podcast:

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen


We vroegen de belangrijkste campagnevoerders, zoals GeenPeil en Forum voor Democratie, of ze openheid wilden geven over hun inkomsten. Bij referenda blijken geen regels te zijn die voorschrijven dat je bekend moet maken waar je je geld vandaan haalt. Die regels zijn er wel voor verkiezingscampagnes en politieke partijen, en dat is om belangenverstrengeling te voorkomen.  

Bij gebrek aan regels hierover voor bij referenda, besloten we om zelf transparantie te vragen. Een van de initiatiefnemers van het referendum, het Burgercomité EU, werkte daar niet aan mee. Eerder gaven ze wel toe dat ze donaties ontvangen.

Uit het incomplete overzicht dat we uiteindelijk kregen, blijkt dat in ieder geval een kleine half miljoen euro aan giften, donaties en bijdragen van organisaties is besteed tijdens de campagne. Dat staat los van de overheidssubsidies - in totaal 1,6 miljoen euro - die zijn uitgedeeld.

GeenPeil en Forum voor Democratie, de andere initiatiefnemers van het referendum en tegelijk kopstukken in het ‘nee-kamp’, hebben een behoorlijk bedrag aan donaties en giften ontvangen: minstens een kwart miljoen euro. Opvallend is dat het destijds minder bekende Forum voor Democratie op die manier méér geld (zo’n 143.000 euro) voor de campagne heeft binnengehaald dan GeenPeil van weblog GeenStijl (naar schatting 120.000 euro).

Ook het ja-kamp had wat te besteden. De stichting Stem voor Nederland kreeg 210.000 euro van de Open Society Foundations (OSF). Daar was tijdens de campagne al veel aandacht voor. Campagnevoerders in het nee-kamp maakten er een punt van. OSF is opgericht door miljardair George Soros en hoewel OSF de democratie wil bevorderen, schoot de bijdrage het nee-kamp in het verkeerde keelgat. Soros kwam namelijk aan zijn rijkdom door beursspeculaties en is in het verleden veroordeeld voor handel met voorkennis. 

Hun afkeer voor Soros en OSF delen de initiatiefnemers van het referendum met Rusland. De OSF wordt in dat land, zoals wel meer buitenlandse organisaties, aangemerkt als bedreiging voor de ‘staatsveiligheid en de Russische grondwet'. Een hack bij de OSF waardoor duizenden documenten op straat kwamen te liggen, was volgens de Amerikaanse inlichtingendiensten het werk van een door de Russische staat gesteunde hackersgroep. Dezelfde groep zou ook de Democratische Partij hebben gehackt in aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen. Rusland ontkent deze beschuldigingen uiteraard. 

En zo zie je maar weer dat aan het volksfeest dat het Oekraïne-referendum moest zijn een behoorlijk geopolitiek tintje zat. In onze onderzoeksjournalistieke podcast zoomen we in op verschillende aspecten van het referendum. In deze eerste aflevering volgen we het geldspoor.