brandpunt+

Interview

Deze mensenrechtenactiviste riskeert haar leven voor de Indonesische lhbti-gemeenschap

Jasmin Sharif

Jamie Schemkes

"Op universiteiten zijn nieuwe studenten verplicht een contract te ondertekenen, waarin ze verklaren dat ze ‘geen onderdeel zijn van de lhbti-gemeenschap’."

Indonesië kent een lange geschiedenis van hardnekkige anti-lhbti sentimenten, vaak afkomstig van militante islamisten. Het leidde in 2016 tot een reeks aan aanvallen en bedreigingen tegenover alles wat te maken heeft met lhbti. Met andere woorden: een nationale homofobie-uitbraak, aangespoord door de Indonesische regering. Zo stelde de Minister voor Hoger Onderwijs een verbod op alle lhbti-organisaties op universiteiten, noemde de Nationale Psychiatrische Organisatie lhbti een “mentale stoornis” en volgens de Minister van Defensie zorgen lhbti'ers voor een proxy-oorlog in het land. Gevaarlijker dan een dreiging van een nucleaire oorlog, aldus de Minister. Deze “crisis”  heeft geleid tot wetsvoorstellen die de toch al betwiste veiligheid van lhbti-Indonesiërs hevig onder druk zetten - en hen soms zelfs het leven kunnen kosten.

Zo heeft dit ook gevolgen voor de veiligheid van Renate, een lhbti-activiste uit Indonesië. Ze werkt als projectmanager voor PLUSH, een organisatie die zich inzet voor de rechten en emancipatie van de gemeenschap. Ze houdt zich voornamelijk bezig met educatie en voorlichting. Via de organisatie Justice and Peace Nederland neemt ze deel aan het Shelter City-project, waarbij bedreigde mensenrechtenactivisten van over de hele wereld voor een periode van drie maanden worden opgevangen in Nederland. Hier krijgen ze trainingen en psychologische hulp, breiden ze hun netwerk uit, kunnen ze in alle rust hun werk voortzetten en hebben ze de tijd en ruimte om op adem te komen. We spraken haar over de noodzaak van activisme en haar ontembare drang onrecht te decimeren.

“Veel Indonesiërs doen alsof homoseksualiteit niet bestaat en hebben geen weet van het geweld waar de lhbti-gemeenschap mee te kampen heeft. PLUSH is er om het stigma rondom homoseksualiteit teniet te doen. Zo staan de deuren van ons kantoor altijd open voor geïnteresseerden, of voor mensen die problemen thuis hebben. Ook organiseren we lezingen, bijvoorbeeld op universiteiten. Daar vertellen we over de feiten, zoals wat seksuele diversiteit inhoudt, maar geven ook inzichten mee over de discriminatie waar lhbti'ers mee te maken hebben. Universiteiten zijn een veiligere plek om voorlichting te geven dan bijvoorbeeld middelbare scholen. Als we voor een klas minderjarigen staan, worden we al snel beticht van ‘verspreiding van homoseksualiteit onder jongeren’.”

“De afgelopen jaren kregen we weliswaar steeds meer vrijheid van meningsuiting en expressie, maar de onderdrukking van onze gemeenschap door de overheid blijft toenemen. Voorheen zette de regering het leger in om geweld jegens ons te gebruiken. Maar de Indonesische overheid weet dat dat een schending van mensenrechten is, dus hebben ze een nieuw soort leger verzonnen: de militante islamisten, aanhangers van een fundamentalistische interpretatie van de islam. Wanneer de overheid een probleem heeft met mensen wiens ideeën hen niet aanstaan, worden er geen militairen of politieagenten meer op afgestuurd. Nee, de overheid betaalt de islamisten om in te grijpen. Zo kunnen ze laten lijken dat het gaat om geweld tussen burgers, en het dus geen mensenrechtenschending is."

“De eerste openlijke aanval door fundamentalisten was in 1999, tijdens een groot lhbti-evenement in Indonesië om bewustzijn over aids te creëren. Zo’n driehonderd militante islamisten kwamen af op het evenement en vielen ons aan. We zijn toen een groot deel van onze activisten kwijtgeraakt: sommigen zijn omgekomen. Toen zagen we in dat we onze manier van werken niet volstond. Voorlichtingen over de risico’s van hiv en aids was niet genoeg. Dat stopt het geweld niet. We kozen ervoor om de voorlichting veel breder te trekken en het te hebben over mensenrechten, want daar gaat het uiteindelijk om."

Een korte geschiedenis van homohaat in Nederland 13 Jun 2016 Een korte geschiedenis van homohaat in Nederland

"Ondanks de incidentele aanvallen, was de dreiging de afgelopen jaren niet zo groot als in 2016. Opnieuw besloten een hoop mensen uit veiligheidsoverwegingen te stoppen met hun activisme. Binnen de organisatie hadden we de nodige conflicten. Sommigen van ons zijn van mening dat het nu te gevaarlijk is om door te blijven gaan. Anderen geloven daar niet in: zelfs wanneer we niét op de voorgrond treden, worden we bedreigd. Dan kunnen we net zo goed blijven vechten voor onze trots. We moeten laten weten dat we bestaan, dat we onderdeel zijn van de gemeenschap en de maatschappij."

"Na augustus 2016 zijn er geen openbare aanvallen meer geweest, maar we vermoeden dat er binnenshuis sprake is van veel geweld en druk vanuit de familie. In de media wordt veel gepraat over het “gevaar” van de lhbti-gemeenschap, wat voor veel onrust zorgt. Op universiteiten zijn nieuwe studenten verplicht een contract te ondertekenen, waarin ze verklaren dat ze ‘geen onderdeel zijn van de lhbti-gemeenschap’."

"n Nederland voel ik me veilig. Ik heb een zelfgemaakt shirt, waarop staat: Lgbt rights are human rights. In Yogyakarta zou ik dat shirt nooit kunnen dragen, hier is dat geen probleem. Het is fijn om gewoon rond te kunnen lopen zonder bang te zijn dat iemand me opeens vastgrijpt, of wat dan ook. In Indonesië wordt vaak gezegd dat het legaliseren van het homohuwelijk ertoe leidt dat het hele land spontaan homoseksueel zal worden. Maar hier in Nederland, waar het homohuwelijk al jaren erkend wordt, is toch ook niet iedereen homoseksueel?"

Door deze activist mag je in Azië (voor het eerst!) trouwen met iemand van hetzelfde geslacht 10 Mrt 2017 Door deze activist mag je in Azië (voor het eerst!) trouwen met iemand van hetzelfde geslacht

"Toch wil ik heel graag terug naar Yogyakarta. Mijn mensen zijn daar. Ik ben hier in Nederland om sterker te worden, en dat wil ik graag inzetten en vechten voor mijn gemeenschap. De laatste maanden functioneerde ik niet goed meer op mijn werk. Ik kreeg veel negatieve gedachtes van de talloze bedreigingen die ik over de telefoon en per mail kreeg. Iedere keer als ik mijn laptop opendeed om te werken, bevroor ik. Voor de klas staan ging nog wel, maar wanneer het aankwam op papierwerk, klapte ik dicht."

"We hebben als organisatie nog veel werk te verzetten. Maar, zoals Gandhi ooit zei: eerst negeren ze je, dan lachen ze je uit, dan vechten ze tegen je - maar uiteindelijk zul je overwinnen. We geloven dat dit de prijs is die we moeten betalen als we gelijkheid willen bereiken. We geloven ook dat meer mensen, meer kracht met zich meebrengen. Als we allemaal in de kast blijven, zal er niks veranderen in de komende tientallen jaren. En als we wel wat doen, met een sterke groep mensen, dan kunnen we die verandering en gelijkheid wél teweeg brengen."

"Wat we uiteindelijk willen bereiken, is een gelijke maatschappij, die de lhbti-rechten respecteert als onderdeel van mensenrechten. Mensen denken dat we alleen maar willen dat het homohuwelijk legaal wordt, maar het gaat om zoveel meer. We willen dat kinderen niet langer worden verstoten uit hun families, niet meer geschorst worden van scholen, en dat werknemers niet meer ontslagen worden om hun seksuele geaardheid. Het enige waar we om vragen zijn gelijke rechten. Dat is toch geen moment speciaal?”

Headerfoto: Guillaume Paumier/CC/Flickr