brandpunt+

Onderzoek(je)

Dit is het langste woord ooit gebruikt in Nederlandse hiphop

Jurriaan Van de Reep

Extreem lang, overlappend, rijmend of allitereren: Nederlandse rappers vernieuwen en verrijken onze taal aan de lopende band. De data-redactie van de KRO-NCRV zocht unieke hiphop-woorden woorden op in het lyric-verzamelplatform Genius.

Watskeburt is het bekendste voorbeeld van een woord uit de vaderlandse hiphop dat enthousiast ons dagelijks taalgebruik binnenwandelde. Die techniek – een samenvoeging van een zin - gebruikt Faberyayo, vaker: denk aan de nummers ‘Vinkgor’ (vind ik goor) en ‘Sniewaar’ (is niet waar). Je hoort die taalvondsten echter vaker in het café dan in andere liedjes. Collega-rappers pikken ze niet op, blijkt uit onze analyse.

Uit andere teksten van Faberyayo blijkt dat hij flink zijn best doet om lange woordkettingen te maken. Met de tekst “Whip it net een elektriciteitskoordzweep” in het nummer ‘‘s Werelds Beste Rapper’, bewijst Yayo dat nog maar eens. Naast dit 24 letters tellende woord verwerkt hij samen met De Jeugd ook een verkleining van iedereens favoriete tongbreker: ‘Hottentottententoonstelling’ (27 letters, 'Saved by the bel’). Als we het gebruik van koppeltekens goedkeuren, gaat prijs voor het langste woord overigens naar Sticks. ‘Panini-voetbalplaatjesverzameling’ is met 32 letters het langste woord in Nederlandse hiphopteksten, te horen op Fakkelbrigade-track ‘Groen Gras’.

Sticks brak in het vorige decennium door met Opgezwolle, in het goede gezelschap van producer Delic en Rico. Ook die laatste is een vooraanstaand woordkunstenaar. In het nummer ‘Mafkezen’ gebruikt Rico een andere manier om woorden samen te voegen: ‘Frambozenjamsessie’. Door de drie overeenkomstige letters (jam) aan het begin en eind van de samengevoegde woorden over elkaar heen te laten vallen, ontstaat een geheel nieuw woord. Deze manier van samenvoegen is in trek. Denk bijvoorbeeld aan ‘Beneluxaflex’ (eveneens Opgezwolle), of ‘Negativitijdsperk’ (Negativ).

Ook de grondleggers van de Nederhop maken gebruik van deze techniek. Zo hoor je in het nummer ‘Harder Dan Te Hard’ van Osdorp Posse de eigen dj aangeduid als ‘draaitafeltennisser’. In een ander nummer van de rapgroep, ‘Het Oldschool Gevoel’, noemt Def P zichzelf een ‘creatyfuslijer’. Ook in de jaren daarna blijven rappers als Brainpower spelen met samenstellingen. In het nummer ‘Breinstein’ gebruikt hij het woord ‘achterstevoratorium’, waarbij hij het eerste deel van laboratorium helemaal weglaat.

Maar een samenvoeging kan ook zonder lettergrepen weg te laten tot iets moois leiden. Zeker wanneer het allitereert of rijmt. Zo heeft Winne het in zijn nummer ‘Proost’ over ‘energydrankdrinkers’ en Typhoon die het heeft over “pleisterplakkers” in zijn nummer ‘Ochtend Weer’. Als de Nederlandse woorden dan op zijn is er altijd nog de mogelijkheid om een woord uit een andere taal te lenen. Zo gebruikt Mr. Polska het 22 letters tellende ‘sneuvelnationsensation’ in het nummer ‘Hausa Wausa’.

De data-redactie van de KRO-NCRV deed een groot onderzoek naar taal in Nederlandse hiphop. Het heet Taalbaas en is de moeite meer dan waard. Je vindt Taalbaas hierrrrr

Headerfoto: Ferdy Damman/ANP Kippa