brandpunt+

Interview

"Ik wil het zelf ook niet over racisme hebben. Maar het moet"

Arja van den Bergh

In deze interviewserie onderzoeken we hoe racistisch Nederland is, door het te vragen aan Nederlanders die géén witte mannen zijn en het dus aan den lijve ondervinden. Ditmaal: Kiza Magendane (1992), student politicologie en publicist.

Kiza is geboren in Congo en woont sinds 2007 in Nederland. Hoewel deze serie op een bredere manier onderzoekt hoe racistisch Nederland is, brandt het voorval met Typhoon eerder deze week op onze lippen.

Wat was je eerste reactie, toen je het hoorde?

“Ik was niet verbaasd, ik ken de verhalen. Het was moedig van Typhoon om dit te delen. Hij heeft namelijk status en trekt als bekende Nederlander – net als Sylvana Simons – aandacht; dan is het goed dat hij maatschappelijk engagement laat zien. Zoals Fatma Koşer Kaya [D66-Kamerlid, red.] het een paar dagen geleden nog zei: ‘Deze keer overkwam het een bekende Nederlander. Vele andere Nederlanders worden dagelijks zonder legitieme reden aangehouden door de politie. Krijgen die ook excuses?’” (Bron)
 

De werkelijkheid is dat je in Nederland niet níet over racisme kan hebben
Kiza Magendane

Het is goed dat Typhoon zijn status gebruikt om dit aan te kaarten. Lukt dat anderen niet?

“Nee, van de buitenwereld mag je niet klagen. Je hebt het gevoel dat je racisme niet kan bespreken. ‘Stel je niet aan’, krijg je dan te horen, of: ‘het zit tussen je oren’. Mensen willen het niet over racisme hebben. Ik merk dat mensen daarop zijn geprogrammeerd, het is een vicieuze cirkel. Weet je, ik wil het er zelf ook niet over hebben! Maar ik móet wel. Een jaar geleden twitterde ik nog dat ik niet beschikbaar ben om over racisme te praten.” 

En nu bellen we er toch over. 

“De werkelijkheid is dat je in Nederland niet níet over racisme kan hebben. Het is een soort gevangenis waarin we zitten. Het is belangrijk om het bespreekbaar te maken, maar tegelijkertijd ben ik publicist op allerlei thema’s, spreek ik meer dan vijf talen, woon ik bijna negen jaar in Nederland, schrijf ik voor kwaliteitskranten… Anders gezegd: dit land verliest grote talenten als je het alleen maar over racisme hebt.”

Kiza Magendane: "Ik ben opgevoed met de gedachte: wees geen slachtoffer"
Kiza Magendane: "Ik ben opgevoed met de gedachte: wees geen slachtoffer"

De werkelijkheid is ook dat de politie wel degelijk etnisch profileert – dat gaf de politie in Zwolle zelf toe – en dat Halbe Zijlstra, fractieleider van de grootste partij in de Kamer, dat er gewoon ‘bij vindt horen’.

“Ik mag het eigenlijk niet zeggen, maar dat is achterlijk. Hij rechtvaardigt dat hele gedrag, terwijl er nooit een correlatie is aangetoond tussen etniciteit en criminaliteit. Dat dit komt van een volksvertegenwoordiger maakt me pissig. Maar hij laat daarmee wel zien dat het probleem groter is dan de politie. Het zit ook in de politiek, in hoe we met migranten omgaan. Het gaat om een grotere structuur, over het gebrek aan vertrouwen in elkaar. Dat begint al als iemand zegt: ‘O, wat spreek je goed Nederlands!’, of: ‘O, je doet de universiteit’ – dan impliceert men dat je niet slim genoeg bent. Terwijl die persoon dat misschien niet zo bedoelt. Daar moeten we het samen over hebben.” 

Is dat volgens jou wat de politieke partij DENK nu probeert te doen, structureel racisme aankaarten? Critici menen dat het polarisatie alleen verder in de hand werkt. 

“Zelf geloof ik dat er meer wegen naar Rome zijn. Ik heb me aangesloten bij de PvdA, een volkspartij met autochtonen en migranten – alles bij elkaar. Dat is mijn aanpak, want ik geloof in diversiteit. Wat DENK doet, zie ik echter niet als polariserend, maar als politieke strijd. Binnen de grenzen van de democratie proberen zij de belangen te behartigen van mensen die worden gemarginaliseerd. Ik ben zelf iemand die wil meedoen met de gevestigde orde, maar ik snap hen wel. DENK is ook meer dan een politieke partij. Als zij het goed doen, dan kunnen ze veel bespreekbaar maken.”

Er zijn veel mensen die ook zonder reden worden aangehouden, maar niet zo mondig zijn als ik
Kiza Magendane

Lukt het om jouw ervaringen met racisme bespreekbaar maken?

“Ik ben een paar keer door de politie aangehouden. Na de tweede keer heb ik dat op Facebook gezet. Ik liep van het station naar huis en moest ineens mijn ID laten zien. Dat voelde heel ongemakkelijk. Ik protesteerde ook enigszins; ik zag er toch keurig uit? Ik droeg zelfs een jasje. Maar ik schrok daarna wel van de reacties op mijn Facebookbericht. Sommige mensen reageerden: ‘Kiza, ik ben het vaak met je eens, maar ik ben een beetje klaar met klagende allochtonen’.”

“Eerlijk gezegd ben ik naïef, ik sta er niet altijd bij stil. Ik ben opgevoed met de gedachte: wees geen slachtoffer. Wees gefocust op je doelen. Misschien uit angst om niet geaccepteerd te worden, maar ook uit dankbaarheid: ik mag in dit land zijn. Toch laat ik de afgelopen tijd mijn stem horen. Ik kan mezelf wel redden: heb een prima opleiding en kan een baan vinden. Maar er zijn veel mensen die ook zonder reden worden aangehouden, maar niet zo mondig zijn als ik."

Voel je je verantwoordelijk?

“Met vrijheid komt verantwoordelijkheid. Dialoog voeren is heel belangrijk. Ook het feit dat mijn verhaal, dat van Nawal [Mustafa, red.] en Typhoon mensen bereikt. Dat er wetenschappers zijn als Gloria Wekker, die de wetenschap probeert te dekoloniseren. Of een politicus als Aboutaleb, die een voorbeeldfunctie heeft. Op dat soort plekken is veel winst te halen.”

Je klinkt hoopvol.

“Uiteindelijk moet je je positie in de samenleving claimen. Je moet wel wat met de kansen die je hier hebt, doen. Ik probeer er een positieve draai aan te geven, voel me geprivilegieerd omdat ik Nederlander ben én Congolees. Duw mij maar in een hokje, ik ga niet kiezen. Daarnaast helpt het echt dat mensen met status hun verantwoordelijkheid nemen. Dat zij tegen uitgesloten mensen zeggen: jij hoort erbij.”