brandpunt+

Onderzoek

Hoe Napoleon de Groningers had kunnen helpen

René van Beek

Wil je in Groningen een schadevergoeding krijgen omdat je huis bijna uit elkaar is geschud, dan kost dat heel veel moeite. Wij vroegen ons af: hoe gaan ze hier in onze buurlanden eigenlijk mee om?

Het lijkt onweerlegbaar: de schade ontstaan aan de Groningse huizen wordt veroorzaakt door de bevingen als gevolg van gaswinning. Toch zijn er nog 20.000 schadeclaims onbehandeld. Volgens de taxateurs van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) gaat het vaak om achterstallig onderhoud en zettingschade. Ben je het daar niet mee eens? Dan kun je kiezen voor een jarenlange procedure om je gelijk te bewijzen.

“Hadden wij maar het voorbeeld gevolgd van Duitsland en Frankrijk, of liefst het Verenigd Koninkrijk”, zegt Jan van Dunné, emeritus hoogleraar privaatrecht. Volgens hem hebben ze het daar, in tegenstelling tot ons land, veel beter voor elkaar. Onze 'Mijnbouwwet', waarin de aansprakelijkheid voor schade is geregeld, noemt hij beschamend.

Maar hoe doen ze dat dan in andere gebieden? Professor Van Dunné vertelt:

Duitsland: het lukt meestal om een vergoeding te krijgen

“Duitsland heeft als uitgangspunt: wanneer de schade binnen het exploitatiegebied ontstaat en de bodemdaling meer dan tien centimeter is, dan wordt vermoed dat de schade door de mijnbouw komt. Dan krijg je het dus vergoed. Er wordt alleen geprocedeerd als je op de grens van het gebied schade ondervindt, maar zelfs dan lukt het meestal om een vergoeding te krijgen. Volgens het Nederlandse ministerie van Economische Zaken is deze wet niet van toepassing op ons land, omdat het in Duitsland niet om gas- maar om kolenwinning gaat. Dat klopt niet, maar omdat bij de totstandkoming van de Duitse mijnwet er geen bodemdaling was door gaswinning, is het nooit opgenomen in het uitvoeringsbesluit.”

Verenigd Koninkrijk: nog soepeler dan Duitsland

“In het Verenigd Koninkrijk geldt net als in Duitsland een omgekeerde bewijslast. Als er een aanwijzing bestaat dat de schade is veroorzaakt door mijnbouwactiviteiten, dan is het aan de exploitant om te bewijzen dat dit niet zo is. Zo ja, dan moet hij vergoeden. Engeland is verder nog soepeler dan Duitsland, ze kennen geen strenge grens. De Mining Authority oordeelt of er een vermoeden is van schade door mijnbouwactiviteiten. De Mining Authority staat buiten het ministerie.” In Nederland zijn de taxateurs van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM).

Frankrijk: met dank aan Napoleon

“De Franse mijnwet 'Code Minier' is een gemoderniseerde variant van de mijnwet die Napoleon in 1810 dicteerde. Hij wilde niet dat bewoners de productie met schadeclaims zouden tegen houden. Zijn uitspraak hierover tijdens een commissievergadering bleef van kracht en kwam neer op: wie schade veroorzaakt, die betaalt."

Limburg: burger, bewijs het maar

Tot de nieuwe Mijnbouwwet uit 2002, was de wet van Napoleon ook bij ons van kracht. “Dat is het gekke," zegt emeritus hoogleraar Van Dunné. "In Limburg zijn in die tijd ruim 100.000 schadegevallen zo afgewikkeld. Maar de traditie dat mijnen in geval van schade gewoon moeten betalen aan burgers, is uit het collectieve juridische geheugen weggezakt, samen met de mijnbouw in Limburg – ooit onze trots."
Net als in de landen om ons heen moest vroeger ook hier de exploitant bewijzen dat hij de schade níet had veroorzaakt. Tegenwoordig mag bij ons de burger zelf komen opdraven met de bewijzen, met alle gevolgen van dien.

Bronnen: Prof. Dr. J.M. van Dunné, Nederlands Juristenblad 2002 en 2014

Meer weten? Bekijk ook de tijdlijn over het Groningse gas: van de ontdekking van de gasbel in 1959 tot nu.