brandpunt+

Pete zoekt naar geluk

Dit kunnen we van de Verenigde Arabische Emiraten leren over geluk

Pete Wu

Ylja Band

Wat maakt mensen aan de andere kant van de wereld gelukkig? Pete zoekt het uit. Deze keer: wat valt er te leren van de tevreden Emirati in het Midden-Oosten?

Ja, natuurlijk vechten ze tegen de vooroordelen, zegt Zakeya Al Rasbi. Ze heeft een kalme stem, aan de telefoon. Zakeya is directeur van de Emirates Center for Happiness Research aan een universiteit in de Verenigde Arabische Emiraten – een overwegend islamitisch land, relatief jong (het werd pas onafhankelijk van de Britten in 1971) en met ongeveer negen miljoen inwoners die vaak expats zijn.

Hoewel de V.A.E. dit jaar op nummer 20 van het World Happiness Report staan en dus als overwegend ‘gelukkig’ kunnen worden bestempeld in vergelijking met de rest van de wereld, zien mensen in het westen dat meestal niet zo. Net als professor Yukiko Uchida uit Japan vertelt Zakeya me dat ze vindt dat het westerse idee van geluk de onderzoeken domineert, net als de interpretatie van alle verzamelde data, die de definitie van geluk bepaalt. Uit westers onderzoek naar geluk in 49 landen in het Midden-Oosten blijkt bijvoorbeeld dat moslims relatief meer verdriet zouden kennen. Vanuit een westerse blik dus, zonder het culturele aspect mee te nemen. “Die westerse blik kan nadelig werken voor sommige groepen, omdat we als ongelukkig worden gezien,” zegt Zakeya.

Ze is eigenlijk bioloog, maar werd vier jaar geleden aangenomen bij de Geneeskunde-opleiding. Daar onderzocht ze hoe studenten zich voelden en of dat van invloed was op hun prestaties en geluksgevoel. In 2016 werd Zakeya benoemd tot hoofd van onderzoek naar geluk en culturele verschillen in geluksbeleving.

Wat is het idee van geluk in de Verenigde Arabische Emiraten dan?

“Het klinkt simpel, maar het is complex. Het hele idee achter ons geluk is bedacht door de stichter van het land, de overleden Sheikh Zayed bin Sultan Al Nahyan. Hij zei dat je het hoogste geluk bereikt als je zorgt voor de mensen die je kent én voor de mensen die je niet kent. Dat is belangrijk hier: in de grote steden wonen meer dan 200 verschillende nationaliteiten. En het fijne van zijn idee is: het komt terug in het beleid van het land, in de vorm van een nationaal geluksprogramma. Moeders krijgen meer tijd voor hun baby dan in omliggende landen, bijvoorbeeld, we hebben een goede gezondheidszorg, en zetten vol in op de kenniseconomie hier.”

Klinkt goed. Maar naast beleid om mensen gelukkig te houden, bestaat er toch ook wel een algemeen idee van geluk?

“We baseren ons geluk op familierelaties en sociale netwerken. Familieleden laten meestal hun persoonlijke behoeften varen voor de familie of de groep. Het idee van familie als support system zorgt voor minder stress en een hogere mate van tevredenheid met het leven.”

Hoe is dat anders dan bij bijvoorbeeld Nederlanders?

“We zijn gelukkig wanneer we anderen helpen, als we als team iets bereiken. In de westerse wereld wordt toch meer gefocust op het zelf. Europese en Amerikaanse culturen zien geluk als iets dat verbonden is met autonomie, zelf dingen kunnen bepalen, zelfvertrouwen. Oost-Aziatische culturen leunen meer op onderlinge verbondenheid en sociale harmonie. Individualisme versus collectivisme. Wij zien hier meer een schaal in. Maar we neigen meer naar het oosterse, inderdaad.”

Je bereikt het hoogste geluk als je zorgt voor de mensen die je kent én voor de mensen die je niet kent.

Oké, een team spirit dus. En de rol van religie?

“De rol van religie valt niet te ontkennen: het belijden van religie zorgt voor sociale support, een doel en betekenis in het leven, een identiteit maar ook een idee van moraliteit, en positieve emoties als hoop en dankbaarheid. De Islam vraagt je om goede daden te doen. En uit onderzoek blijkt dat een sterk geloof in iets leidt tot een kalme geest.”

Zie jij ook verschillen met andere islamitische landen in de regio?

“Geluk wordt hier gezien als een manier om het leven aan te gaan. Emirati zien bijvoorbeeld een goed functionerende regering, en wat ze wél hebben als een bijdrage aan een gelukkig leven, terwijl mensen uit andere Arabische landen vooral zien welke problemen opgelost moeten worden om gelukkiger te worden.”

Mensen in de Verenigde Arabische Emiraten zien het glas halfvol, de omringende landen vooral halfleeg dus?

“Ja, zoiets. Het is ‘ik heb geld, een huis, kansen in het leven, etc’ versus ‘ik wil liever geen stress, geen zorgen, geen problemen.”

Je noemt ook geld als een factor voor geluk. Dat klinkt dan weer materialistisch, wat ik associeer met het Westen – of juist de rijken in Azië.

“Ja, uit onderzoek blijkt gek genoeg dat mensen in de Emirati geld en status wel zien als culturele geluksfactoren, maar noemen het nooit zelf als iets wat ze zelf nastreven in hun zoektocht naar geluk. Ik denk dat het komt omdat de Verenigde Arabische Emiraten bekendstaat als een welvarend land, en dat mensen hier vooral bezig zijn met de status van hun groep, niet met die van henzelf.

Wanneer ben jij gelukkig, Zakeya?

“Wanneer ik aan het einde van de dag denk aan de mensen die ik gelukkig heb kunnen maken. Ik kijk ook naar wat ik heb bereikt. En als ik mijn familie zie… dat is het beste ooit.”