brandpunt+

Gidsland

Waarom het Finnen wél lukt minder zout te eten

Stephan Vegelien

Zout, we kunnen er niet genoeg van krijgen. We eten er in Nederland al jaren te veel van. Ontzettend ongezond, want van te veel zout krijg je hart- en vaatziekten. In Finland doen ze dat beter.

Je kunt het zo gek niet bedenken, of er zit te veel zout in: brood, vleeswaren, kaas. Terwijl we met z'n allen zeker eenderde minder zout zouden moeten eten. De cijfers liegen er niet om: we krijgen per dag 9 gram zout binnen, terwijl 2 gram zout per dag genoeg zou moeten zijn. 

Doodvallende Finse houthakkers

In Finland doen ze dat een stuk beter. In de jaren 70 had het land het hoogste sterftecijfer door hart- en vaatziekten in Europa, legt hoogleraar Gerjan Navis van het UMCG in Groningen uit. Zij is gespecialiseerd in nieraandoeningen. “Houthakkers van 40 vielen daar in de jaren 70 dood neer door hart- en vaatziekten. Iedereen dacht: daar moeten we wat aan doen.”

En dat deed Finland, met succes: in de afgelopen 30 jaar is de zoutconsumptie in het Scandinavische land met maar liefst 40 procent afgenomen. Vrouwen eten nu minder dan 7 gram zout per dag, mannen 8,3 gram. Dat was 30 jaar geleden nog zo’n 12 gram per dag.

Voorlichting

Al van jongs af aan wordt het er bij Finse kinderen ingestampt: te veel zout is slecht. Op de basisschool krijgen kinderen verplicht les over gezond eten. Een belangrijk deel daarvan is zoutconsumptie.

Maar ook na schooltijd wordt Finnen bijgebracht dat je niet te veel zout moet eten. “Als je het aan de Finnen vraagt, zijn vooral de landelijke voorlichtingscampagnes een groot succes geweest,” vertelt Navis. “Mensen werden zelf geactiveerd. De overheid ging de dorpen langs en zei: we komen over twee jaar terug. Het dorp met op dat moment het laagste cholesterol krijgt een prijs.”

Waarschuwingslabels

Sinds 1993 zit er bovendien een verplicht ‘zout’-label op Finse voedselverpakkingen. Zo krijgt brood met meer dan 1,3 procent sodium chloride (keukenzout) de waarschuwing dat het veel zout bevat. En dat zorgde niet alleen voor een geïnformeerd publiek, het had nog een ander gevolg.

Finse voedselproducenten gingen vanaf dat moment op zoek naar manieren om eten minder zout te krijgen – maar toch lekker genoeg zodat mensen het bleven kopen. Zo konden ze immers voorkomen dat ze zo’n negatief zoutlabel op hun producten kregen.

Inmiddels hebben de Finnen brood bijvoorbeeld al een stuk minder zout gekregen. In 1993 bevatte brood nog 1,5 procent zout, nu is dat nog maar 1,2 procent. Maar ook in vleeswaren, kazen en kant-en-klaar-maaltijden zit sindsdien ongeveer 20 tot 25 procent minder zout. Niemand wil immers achterblijven.

Mislukte 'ik-kies-bewust-vinkjes' 

Hoe anders is dat in Nederland. De groene ‘ik kies bewust’-vinkjes zijn zo goed als mislukt. Deze vinkjes moesten aangeven wat gezond was, en wat niet. “Maar vervolgens kreeg het beste product in iedere categorie een label,” legt Navis uit. Alsof het beste product uit een bepaalde categorie ook gelijk gezond is: “Sommige producten zijn gewoon niet gezond.”

Navis: “Er is veel aandacht voor gezonde voeding. Iedereen is geïnteresseerd in gezond en lekker eten. Maar dat gaat niet altijd gepaard met solide kennis, en er zit al jaren geen schop in om echt gezonder te gaan eten. En dat heeft vooral te maken met het feit dat wij er in Nederland niet allemaal even hard aan trekken – de overheid, doktoren, de industrie en burgers. In Finland willen ze sámen van hart- en vaatziekten af.”

Meer weten over zout en hoe je zelf minder zout kunt eten? Brandpunt maakte er een reportage over: check het dinsdag 8 november om 20.25 uur op NPO2
 

Foto: Kyle Mahaney / CC / Flickr