brandpunt+

nieuws

Intern politierapport Oost-Brabant: etnisch profileren komt op grote schaal voor

Daan van de Staaij

Jonathan IJdis

Henk van der Aa

Gecontroleerd worden door de politie omdat je opvalt door je uiterlijk en afkomst. Etnisch profileren komt structureler voor binnen de politie dan gedacht. De politie worstelt met de aanpak van het probleem. Dat blijkt uit interne politierapporten die Brandpunt vandaag publiceert.

Bekijk hier de uitzending

Binnen de Eenheid Oost-Brabant houdt 20% van de agenten regelmatig, vaak of zelfs altijd bepaalde etnische groepen staande omdat hij/zij denkt dat deze groepen eerder bepaalde vormen van criminaliteit plegen. 41% van de agenten geeft toe dat soms te doen. Een kleine minderheid van 14% zegt nooit op basis van etniciteit iemand te controleren. Dat blijkt uit het rapport ‘Ethnic Profiling’, Nationale Politie Eenheid Oost-Brabant’ dat Brandpunt in handen kreeg met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (zie rapporten onderaan de pagina).

Mag etniciteit een rol spelen bij aanhouding?
Als aan agenten gevraagd wordt of etniciteit een rol mag spelen bij het aanhouden op straat blijkt dat maar liefst 64 % vindt dat het een gemiddelde tot grote rol mag spelen.

‘Etniciteit speelt te grote rol’
Het onderzoek onder ruim 500 politiemensen naar ‘de rol die etnische achtergrond van burgers speelt bij overwegingen van een diender op straat’  is een van de weinige onderzoeken binnen de politie naar de aard en omvang van het probleem. “De algehele conclusie is dat het merendeel van de dienders binnen Oost-Brabant etniciteit een te grote rol laat spelen en daarbij overtuigd is dat die werkwijze gerechtvaardigd is”, concludeert het onderzoek. “De politie zal scherp moeten blijven op haar medewerkers omdat veel invloeden het gebruik van etniciteit vergoelijken."

Merendeel van de dienders binnen Oost-Brabant laten etniciteit een te grote rol spelen en is daarbij overtuigd dat die werkwijze gerechtvaardigd is
‘Ethnic Profiling’, Nationale Politie Eenheid Oost-Brabant

Onderzoek Brandpunt
Brandpunt onderzocht de afgelopen weken het fenomeen etnisch profileren binnen de politie. Een thema dat steeds onderwerp is van een heftig debat. De discussie laaide afgelopen zomer weer op na de staandehouding van rapper Typhoon. Maar ook binnen de politie is het een hot issue, blijkt uit onderzoek van Brandpunt. We kregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur alle politiedocumenten over het thema in handen.

De belangrijkste overweging, in het Brabantse onderzoek, om een persoon te controleren is volgens de ondervraagde agenten of iemand al bekendstaat bij de politie (‘vaste klanten’, 93%). Afkomst is voor 37% een relevante factor, huidskleur voor 13%.

Een onderzoek onder politiestudenten komt tot vergelijkbare conclusies. De studenten vertellen in interviews wat ze leren van ervaren collega’s op straat. “Ik heb met een politiecoach gewerkt die echt aan het jagen was op Marokkanen. Hij had langer in die wijk gewerkt. Natuurlijk beïnvloedt dat je in het begin.” "Uiterlijke kenmerken beïnvloeden mij wel degelijk om iemand te controleren. Kijk maar naar de briefing en de uitspraken van de collega’s. Het gaat vaak om Marokkanen en andere buitenlanders.”

Het rapport concludeert dat: “De groep ‘onervaren’ politiestudenten nog overwegend open en onbevooroordeeld is. […] De groep ‘ervaren’ politiestudenten daarentegen is beïnvloed en gevormd. Ongewenst profileren maakt reeds onderdeel uit van hun beroepshouding.”

Ik heb met een politiecoach gewerkt die echt aan het jagen was op Marokkanen
politiestudent

Korpsleiding: politie moet diverser
Uit de interne documenten blijkt ook dat de korpsleiding al jaren worstelt met het probleem. Onder de noemer ‘De Kracht van het verschil’ is een landelijk programma opgezet om onder meer etnisch profileren tegen te gaan en om meer diversiteit binnen het korps te realiseren.

Desondanks erkent plaatsvervangend korpschef Ruud Bik dat etnisch profileren ‘vaak voorkomt’, maar hij wil niet van een structureel probleem spreken. Volgens hem zet de korpsleiding ‘fors in’ om de komende jaren een verandering op gang te brengen. “Dat is een lange termijn proces en dat hebben we echt niet volgend jaar voor elkaar. Mijn stelling is dat je er misschien wel nooit vanaf komt.”

Bik maakt zich zorgen om de gevolgen van etnisch profileren: “Etnisch profileren dat deugt niet, dat is niet professioneel, het werkt ook niet en het ondermijnt het vertrouwen van burgers in de politie. Dan verniel je wel een relatie. Ik zie ook gebeuren dat er bepaalde bevolkingsgroepen zijn, dat die groepen in die wijken zich van de politie afkeren en dat moeten we niet hebben.”

 

Grafiek uit het interne onderzoek
Grafiek uit het interne onderzoek

Bekijk hier de interne politierapporten

Brandpunt vroeg om openbaarmaking van alle documenten van de Nationale Politie die betrekking hebben op het fenomeen etnisch profileren. We publiceren een selectie van de relevantste documenten die nog niet eerder openbaar gemaakt zijn.

Rapport Politie Oost-Brabant
Titel: Ethnic Profiling. Nationale Politie Eenheid Oost Brabant, 1 juli 2015.
Een onderzoek onder 1000 agenten over hun afwegingen om mensen staande te houden en de rol die etniciteit van burgers daarbij speelt. In opdracht van de Eenheidsleiding. Conclusie: “De politie zal scherp moeten blijven op haar medewerkers omdat veel invloeden het gebruik van etniciteit vergoelijken."

Rapport Politie Academie
Titel: Ongewenst profileren Onderzoeksrapportage HBO-Focus Politieacademie, 5 mei 2014
Een onderzoek naar ongewenst profileren onder een groep Amsterdamse politiestudenten. Studenten die meer praktijkervaring hebben opgedaan vinden het normaler dat etnisch profileren een rol speelt in het politiewerk, dan beginnende studenten.

Beleidsstukken Nationale Politie
Titel: Programma ‘De Kracht van het Verschil’ Nationale Politie, januari 2016
Een serie beleidsstukken onder regie van de korpsleiding over etnisch profileren en diversiteit binnen de politie. De politietop werkt sinds begin 2015 aan dit programma, dat in alle politieregio’s moet worden ingevoerd.

Rapport Politie Zeeland West-Brabant
Titel: Een onderzoek naar etnisch profileren bij de Eenheid Zeeland- West-Brabant. Maart 2015.
Een verkenning van het fenomeen binnen de eenheid, middels een enquête en interviews. De onderzoekers bevelen de politie aan om met ‘stopformulieren’ te gaan werken om etnisch profileren beter in beeld te krijgen en te ontmoedigen.