brandpunt+

Achtergrond

Op zoek naar het échte verhaal

Joost van Wijk

Brandpunt-verslaggever Joost van Wijk kreeg heel vaak een 'nee' te horen tijdens één van zijn lastigste journalistieke producties tot nu toe. Voor de Brandpunt-verkiezingsspecial over Utrecht zocht hij mensen die hun verhalen willen doen voor de camera. Een blik achter de schermen.

Bekijk de reportage hier

“Ik heb er nog eens over nagedacht, maar ik ga het toch niet doen.” Dit antwoord kreeg ik de afgelopen weken heel vaak te horen. Maar weinig mensen durven openlijk te praten over zoiets simpels als het leven in hun eigen wijk. Want in Utrecht gaat het dan al snel over de multiculturele samenleving. Een gevoelig onderwerp.

Het klinkt zo simpel. We nemen één stad, vier wijken, vier bewoners. Zij vertellen ons wat er speelt in hun buurt. Wat zijn de problemen en waar zit de veerkracht? Doel: meten hoe stadsbewoners de verkiezingen in gaan. In Utrecht zoomen we in op één van de belangrijkste thema’s van deze verkiezingen: integratie.

We willen geen politici, geen verenigingen of stichtingen voor de camera. We willen het verhaal horen van bewoners, ze écht leren kennen en in hun leven duiken. Met deze insteek gaan we onze verkiezingsserie in. Maar wat een simpele opdracht had moeten worden, werd één van mijn lastigste journalistieke producties tot nu toe. Want ‘gewone’ mensen die voor de camera hun verhaal willen doen en zich daarmee kwetsbaar durven op te stellen, zijn steeds lastiger te vinden.

Zelf woon ik in Utrecht. Ik ken de wijken en dat lijkt me een voordeel. Maar bewoners vinden die goed kunnen verwoorden wat in hun wijk speelt, die zich voor ons open willen stellen en een deel van hun privéleven willen laten zien, vind je niet zomaar met telefoonnummers en al op internet. Dat betekent dus: jas aan, schrijfblok mee en op de fiets.

Jimmy en Jacqueline op de bank in Ondiep
Jimmy en Jacqueline op de bank in Ondiep
Waarom Younes zich nooit Nederlander genoeg voelt 20 Feb 2017 Waarom Younes zich nooit Nederlander genoeg voelt

Social media

We kiezen voor vier totaal verschillende wijken: Lombok, Overvecht, Leidsche Rijn en Ondiep. Om met die laatste te beginnen. Het is een grauwe dag. Weinig mensen op straat. Op een pleintje loopt een man die zijn hond uitlaat. Je zoekt een echte Ondieper? Hij verwijst me door naar de bewoner op Boerhaevenlaan 61, die me vervolgens weer doorverwijst naar Joyce.

Zij laat me binnen en loopt meteen helemaal leeg. Wat maakt Ondiep nou typisch Ondiep? ‘Volks’, dat is het belangrijkste volgens Joyce. “Je doet wat voor een ander. Maar de wijk staat onder druk. Voor de echte Ondieper is steeds minder ruimte. Huur woningen worden gesloopt en er komen dure koopwoningen voor terug. De wijk wordt overgenomen door rijke stadsmensen, en in de huurhuizen die wel blijven worden de laatste jaren vooral buitenlanders geplaatst.”

Met het bord op schoot in Ondiep
Met het bord op schoot in Ondiep

“De volkswijk verdwijnt”

De Ondiepers hebben het gevoel de wijk uitgeduwd te worden: “De volkswijk verdwijnt.” Ruim twee uur heb ik met haar zitten praten. “Of ik dit op tv wil vertellen? Nah, dat weet ik niet,” zegt ze tot slot. “Je wordt tegenwoordig zo snel uitgemaakt voor racist. En ik heb geen zin in gezeik. Ik heb weleens eerder iets op tv gedaan en kreeg toen zoveel over me heen via social media. Ik let wel op! Moest je vroeger nog weleens bij de groenteboer of de slager uitleggen waarom je iets gezegd had op tv, nu valt heel social media Nederland over je heen.”

Het houdt Joyce en veel andere Ondiepers die we later spreken tegen om hun mening te geven. Als ik de hoop eigenlijk al heb opgegeven kom ik Jimmy en Jacqueline tegen. Ze nodigen me thuis uit voor koffie en het klikt. Ook hier zit ik weer uren op de bank. Als ik ze heb overtuigd dat ik hun verhaal niet verdraai, gaan ze akkoord. “We doen mee.”

Op de fiets door Overvecht
Op de fiets door Overvecht

Wantrouwen

In Overvecht lopen we tegen een ander probleem aan: wantrouwen. Normaal komen journalisten alleen de wijk in als er rellen zijn, iemand geliquideerd is of er net een overval is gepleegd, zeggen veel bewoners die ik spreek. De mensen zijn het zat dat hun wijk door het slijk wordt gehaald en dat inwoners worden weggezet als criminelen. Van alle buurtbewoners die ik deze dag spreek, wil niemand.

Daarom ga ik de volgende dag toch maar langs bij verschillende stichtingen en buurthuizen. Maar daar loop je weer tegen een ander probleem aan. “Oh, je wilt een buurtbewoner spreken? Tja, wie schuiven we dan naar voren? Er is al zoveel negatief nieuws. Het moet wel iemand zijn die positief is.” Er wordt die week uitvoerig vergaderd over wie zijn verhaal mag doen en wat diegene mag zeggen. Uiteindelijk wordt er een bewoner naar voren geschoven die volledig is geïnstrueerd om een positief verhaal over de wijk te vertellen. Het levert een geforceerd en totaal niet realistisch beeld op.

Abdalla Chami in zijn fietsenwerkplaats in Overvecht
Abdalla Chami in zijn fietsenwerkplaats in Overvecht
Dit maakt Lombok volgens deze Utrechter tot een multiculturele droom 20 Feb 2017 Dit maakt Lombok volgens deze Utrechter tot een multiculturele droom

Overvecht verloedert

Via een tip kom ik uit bij meneer Chami. Hij heeft een fietswerkplaats en vertelt over zijn wijk. Hoe ze met vrijwilligers de jaarwisseling voor het eerst rustig wisten te houden. Ook legt hij uit dat hij door fietsen te repareren eigenlijk ook de wijk repareert. Meneer Chami maakt de fiets gratis en wil in ruil daarvoor de belofte dat mensen zich op straat netjes gedragen. Dat is volgens hem hard nodig, want Overvecht verloedert snel en mensen verlaten massaal de wijk. Was het vroeger een gezellige gezinsbuurt met een mooie mengeling tussen allochtonen en autochtonen, daar is nu niets meer van over. Zonde vindt meneer Chami, want hij mist de mix. 

Bijna durf ik het niet meer vragen: “Wilt u dit verhaal ook op televisie willen vertellen?” Voor het eerst krijg ik direct een positief antwoord. “Natuurlijk wil ik hier over vertellen. Dit is mijn wijk en ik ben trots op hoe we het hier – ondanks de situatie – doen.”

Lombok
Lombok

Dappere buurtbewoners

Maar meneer Chami is een uitzondering, want ik ervaar in Leidsche Rijn en Lombok dezelfde terughoudendheid en angst voor de reacties op social media en wantrouwen richting de journalistiek. Mensen die wel willen praten worden meestal naar voren geschoven door organisaties met verschillende belangen en vertellen dus vaak niet het échte verhaal. ‘Gewone’ mensen die zich kwetsbaar op durven te stellen en willen praten over gevoelige thema’s zijn bijna uitzondering geworden.

Na lang zoeken hebben we vijf dappere mensen gevonden: Chami, Jimmy en Jacqueline, Younes en Peter. Ik realiseer me goed dat we daar als journalisten heel zorgvuldig mee om moeten gaan. Angst voor ongenuanceerde meningen op social media kunnen we niet wegnemen. Als ook deze mensen het vertrouwen in de media kwijtraken zijn we ons venster op wat er echt op straat gebeurt zo goed als kwijt, terwijl juist dit perspectief voor thema’s als integratie en de multiculturele samenleving essentieel is.