brandpunt+

Onderzoek Hamburg

Drie vragen over het 'Zwarte Blok'

Laura Klompenhouwer

Luuk Ex

Thomas Mulder

Marije Rooze

De politie in Hamburg was vorige week gewaarschuwd. Het ‘Zwarte Blok’ had aangekondigd tijdens de G20-top massaler aanwezig te zijn dan ooit, meldde Die Zeit. Wat weten we over dit mysterieuze fenomeen?

Of het 'Zwarte Blok' groter was dan ooit, is moeilijk te checken, maar het geweld in Hamburg was wel vergelijkbaar met dat tijdens andere uit de hand gelopen antikapitalistische protesten. Wordt de rol van het ‘Zwarte Blok’ overdreven? Of is de vrees ervoor terecht?

Wie naar eerdere escalaties bij antikapitalistische protesten kijkt, ziet dat het ‘Zwarte Blok’ ook daar een rol speelde. Bijvoorbeeld in Genua (2001) en Rostock (2007) tijdens de G8-toppen in die steden. Na acties van de in zwart gehulde geweldplegers liepen vreedzame linkse demonstraties uit de hand.

Relletjes horen bij de G20. Maar was dit niet heel extreem? 11 Jul 2017 Relletjes horen bij de G20. Maar was dit niet heel extreem?

Tijd om eens te kijken wat het ‘Zwarte Blok’ precies is. Wie zijn ze? Wat willen ze? En kunnen we op basis van de beelden op sociale media achterhalen hoe ze tijdens protesten te werk gaan? Dit zijn de drie vragen waar we mee beginnen. We vragen ons ook af, of we op basis van ons onderzoek naar openbare bronnen verschillende groepen kunnen onderscheiden binnen het ‘Zwarte Blok’? Wil je helpen of heb je tips, laat het dan weten.

1. Wie zijn ze?

Het ‘Zwarte Blok’ is in ieder geval geen overzichtelijke, strak georganiseerde groep. De naam is ook niet door actievoerders bedacht, maar door justitie in het Duitse Wiesbaden in de jaren tachtig. Die wilde mensen van de anti-autoritaire autonomenbeweging als leden van een terroristische organisatie vervolgen. Aanleiding was toen dat er al jaren in het zwart vermomde figuren meededen aan linkse demonstraties. Geregeld liepen die protesten uit op plunderingen en geweld.

De term ‘Zwarte Blok’ staat eerder voor een tactiek van actievoeren, waarbij de betogers zwarte kleding en gezichtsbedekking aan hebben of tijdens een protest aan doen. Op de beelden hieronder, gemaakt in Hamburg, is dat goed te zien.

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

Het idee achter de vermommingen: voorkom herkenning en dus ook vervolging.

Een andere opvatting van het Zwarte Blok is dat het een tactiek is om een positie in te nemen binnen een demonstrerende menigte. Een tipgever stuurde ons een video met als opmerking dat het Zwarte Blok zich opstelt tussen de menigte en politie, waarna de rest van de protesterende mensen probeert weg te klimmen. Zo zou de menigte worden beschermd tegen politiegeweld. Bekijk de video hieronder (vanaf 2.22):

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

De actievoerders staan er ook om bekend dat ze geweld tegen de politie en tegen symbolen van het kapitalisme niet schuwen. Zo werd in Hamburg onder meer een filiaal van supermarktconcern REWE geplunderd. De politie telde 475 gewonde agenten. Ook werd een winkelruit van een Ikea ingeslagen.

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

2. Wat willen ze?

Hoewel het Zwarte Blok meestal wordt geassocieerd met radicaallinks, zou extreemrechts de tactiek inmiddels ook gebruiken om tijdens demonstraties geweld te plegen. Om bij de linkse aanhangers van de zwartebloktactiek te blijven: zij verzetten zich onder meer tegen de manier waarop we onze samenleving hebben ingericht op basis van het kapitalisme. Ook ageren zij tegen wat zij zien als staatsterreur in een autoritaire politiestaat.

Maar aangezien het ‘Zwarte Blok’ eerder een tactiek is dan een groep, kun je ook niet spreken van één doel of doelwit. Zo schatte de Duitse socioloog Simon Teune dat in Hamburg zowel mensen meededen die gedreven werden door politieke overtuiging, als mensen die vooral wilden rellen.

3. Wat is hun tactiek?

Toen in 2007 rellen uitbraken bij de G8 in het Duitse Rostock, nam een journalist van ZDF beelden van zwarteblokactivisten onder de loep. In onderstaand filmpje onderscheidt hij een aanvoerder, die gebaren maakt in de lucht. Even later breekt geweld los, terwijl de politie op dat moment nog nergens te bekennen is (vanaf minuut 2.55). Wat we in dit filmpje ook horen, is dat actiegroepen getraind zouden worden in zwartebloktactieken. Als dat klopt, is er dan niet toch sprake van een bepaalde mate van organisatie?

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

Handgebaren zoals in dit filmpje hebben we nog niet gevonden op de beelden in Hamburg. Het is vooralsnog lastig te zeggen of tijdens de onlusten daar dezelfde tactiek is gebruikt. Wat we wel zagen toen we het spoor van vernieling op donderdagavond in kaart brachten, is dat het onheil zich in de loop van de avond richting het noorden verplaatste. Toeval of niet, dat is richting de krakerswijk Schanzenviertel.

Verder zouden in Hamburg tijdens de rellen op vrijdagavond verschillende talen zijn gehoord, waaronder Frans en Italiaans. Hoe wisten deze aanhangers van het Zwarte Blok uit verschillende hoeken van Europa dat ze op dat moment bij die winkelstraat in Schanzenviertel moesten zijn?

Op de kaart hieronder is het spoor van vernieling richting het noorden goed te zien:

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

We gaan verder met het analyseren van de beelden uit Hamburg. We spitsen ons onderzoek nu toe op deze twee vragen:
1. Kunnen we in de chaos een tactiek ontwaren?
2. Kunnen we kenmerken - kleding, spandoeken - herkennen die vaker terugkeren? In Hamburg en bij andere rellen?

Denk je dat je kunt helpen, laat het ons dan weten.